Maria, ster van de evangelisatie

Grappen over het geloof vallen vaak verkeerd, maar zijn misschien juist daarom populair onder tekenaars. Het Nederlandse cartoonfestival ontving bijna drieduizend prenten van meer dan vijfhonderd cartoonisten uit de hele wereld rond het thema ’mens en religie’.

De driehonderd beste cartoons zijn te zien in het Markiezenhof in Bergen op Zoom.

De Nederlandse cartoonistenvereniging De Tulp koos na veilige thema’s als ’2000 jaar mens en mode’ en ’water’ voor de vijftiende editie van het cartoonfestival een onderwerp met een gevoelige lading: godsdienst.

Hoe brandbaar dat thema is, bleek anderhalf jaar geleden na de publicatie van cartoons over de profeet Mohammed in een Deense krant.

„Het is puur toeval dat we nu dit thema hebben”, vertelt jurylid Peter Nieuwendijk, voorzitter van De Tulp. „We hadden het onderwerp al vier jaar geleden bedacht.”

Om niemand voor het hoofd te stoten vroeg de organisatie ook een dominee en een imam in de jury. De belangrijkste toelatingseis voor de tekeningen was de kwaliteit. „Een cartoon moet goed getekend zijn, een duidelijke boodschap hebben en moet natuurlijk grappig zijn. Kwetsende tekeningen hebben we afgekeurd.”

De tekeningen van Trouw-cartoonist Tom Janssen vond de jury geschikt voor de tentoonstelling. In januari protesteerden Nederlandse cabaretiers tegen het verwijt dat ze sommige grappen niet meer durfden te maken uit angst voor bedreiging, maar Janssen is ’wel gewend aan zelfcensuur’. „Het heeft geen zin om tekeningen te maken die je publiek choqueren; het gaat mij erom dat de lezer mijn boodschap begrijpt. Dat bereik je niet met een belediging.”

De prenten in het Markiezenhof kunnen dus zowel gelovigen als ongelovigen amuseren. Toch zal de lach niet altijd uitbundig zijn; humor is niet zo internationaal als Disney ons soms suggereert.

„Er is een aantal voorwaarden voor het begrijpen van een grap”, vertelt Giselinde Kuipers, cultuursocioloog aan de Universiteit van Amsterdam. „Je hebt niet alleen verschillende genres van humor én persoonlijke smaken, maar je moet ook over een bepaalde voorkennis beschikken om een grap te begrijpen. Daarnaast heb je nog het taalverschil en de landsgrenzen. Een kleine verdraaiing van wat normaal is, wordt meestal grappig gevonden, maar die verdraaiing moet wel binnen de morele grenzen blijven, anders is het geen grap meer.”

Grappig of niet, in de tentoonstelling is het fenomeen mens en religie vertaald door tekenaars uit onder andere Iran, Israël, Japan, Oekraïne, China, Cuba en België en Nederland. Verleden zondag werden prijzen uitgreikt voor de beste Nederlandse, Belgische en internationale cartoons door de kerkloze Dominee Gremdaat.

Tentoonstelling: t/m 22 oktober van di t/m zo 11 tot 17u, Markiezenhof, Bergen op Zoom.

www.markiezenhof.nl

 © Trouw (Joke de Wolf)